Günümüzde otomasyon ve yapay zeka tartışmaları genellikle teknolojinin geniş kitlelerin işlerini yok edeceği yönünde ilerliyor. Ancak Massachusetts Institute of Technology (MIT) Ekonomi Profesörü Daron Acemoğlu ve Yale Üniversitesi'nden Pascual Restrepo tarafından gerçekleştirilen yeni bir araştırma, ABD'deki otomasyon uygulamalarının bu yaygın algıdan oldukça farklı olduğunu ortaya koyuyor. Çalışma, firmaların genellikle en yüksek ücretleri alan çalışanları hedef alarak otomasyonu ücret kontrolü aracı olarak kullandığını gösteriyor.
Bu bulgu, ABD'deki gelir eşitsizliğinin artmasında otomasyonun rolünün daha önce düşünülenden çok daha büyük olduğunu ortaya koyuyor. Aynı zamanda, firmaların verimliliği artırmak yerine kısa vadeli kazançlarını maksimize etmek için otomasyonu yanlış kullandıklarını da gösteriyor. Acemoğlu, bu durumu şu şekilde açıklıyor:
"Otomasyonun verimsiz bir şekilde hedeflenmesi söz konusu. Bir endüstride, meslekte veya görevde çalışanların maaşı ne kadar yüksekse, firmalar için otomasyon o kadar cazip hale geliyor."
Araştırmanın temel bulguları
Araştırmacılar, 1980 ile 2016 yılları arasında ABD'de otomasyonun gelir eşitsizliğindeki artışın %52'sinden sorumlu olduğunu tahmin ediyor. Bu oranın yaklaşık %10'luk kısmı, firmaların yüksek ücret alan çalışanları otomasyon yoluyla işten çıkararak elde ettiği kazançlardan kaynaklanıyor. Bu yanlış hedefleme, aynı dönemde otomasyondan elde edilen verimlilik kazançlarının %60 ila %90'ını ortadan kaldırmış durumda.
Acemoğlu, bu durumun ABD ekonomisindeki verimlilik artışının neden beklenen seviyeye ulaşamadığını da açıklıyor:
"Otomasyonun verimsiz kullanımı, ABD'deki verimlilik artışının nispeten düşük kalmasının nedenlerinden biri. Ülkemizde son yıllarda inanılmaz sayıda patent ve yeni teknoloji geliştirilmiş olmasına rağmen, verimlilik istatistikleri oldukça hayal kırıklığı yaratıyor."
Veriler nasıl analiz edildi?
Araştırmacılar, çalışmalarında ABD Sayım Bürosu verilerini, Amerikan Topluluk Anketi sonuçlarını ve endüstriyel istatistikleri kullanarak 500 farklı demografik grubu incelediler. Bu gruplar, eğitim seviyesi, cinsiyet, yaş ve etnik köken gibi kriterlere göre sınıflandırıldı. Elde edilen veriler, ABD'deki 49 farklı endüstrideki otomasyonun çalışanlar üzerindeki etkisini detaylı bir şekilde analiz etmek için kullanıldı.
Bulgular, otomasyonun en çok maaş dağılımının %70-95'lik dilimindeki çalışanları etkilediğini gösteriyor. Bu da, daha yüksek ücret alan çalışanların otomasyonun olumsuz etkilerine daha fazla maruz kaldığını ortaya koyuyor. Dahası, ABD'deki gelir eşitsizliğindeki artışın yaklaşık beşte birinin tek başına bu faktörden kaynaklandığı tahmin ediliyor.
Acemoğlu, bu bulguyu şöyle yorumluyor:
"Bu oldukça önemli bir sayı. Otomasyon elbette ekonomik büyümenin bir motoru, ancak sermaye ve emek arasındaki, ayrıca farklı emek grupları arasındaki eşitsizlikleri de derinleştiriyor. Bu durum, ABD'deki gelir dağılımındaki bozulmanın son birkaç on yıldaki en büyük nedenlerinden biri olabilir."
Verimlilik ve kazanç arasındaki ikilem
Araştırma, firmaların karşı karşıya kaldığı temel bir ikilemi de ortaya koyuyor: Kısa vadeli kazançlar mı, uzun vadeli verimlilik mi? Örneğin, bir çağrı merkezi otomasyonu, firmaların maliyetlerini düşürmesine yardımcı olabilir, ancak aynı zamanda çalışan verimliliğini de azaltabilir. Firmalar böyle bir durumu tercih edebilir, çünkü net karlarını artırmak için verimlilikten ödün vermeye razı olabilirler.
Acemoğlu, bu durumu şu şekilde özetliyor:
"Verimlilik ve karlılık farklı şeylerdir. Firmalar %1 verimlilik kaybı yaşayarak %5 karlılık artışı elde edebilirler. Bu, yöneticilerin tercihlerine bağlı."
Bu durum, MIT Ekonomisti Robert M. Solow'un 1987 yılında yaptığı ünlü gözlemle de örtüşüyor:
"Bilgisayar çağını her yerde görebilirsiniz, ancak verimlilik istatistiklerinde değil."
Acemoğlu ve Restrepo'nun çalışması, otomasyonun yalnızca verimliliği artırmak için değil, aynı zamanda çalışan ücretlerini baskılamak için de kullanıldığını gösteriyor. Bu durum, ABD ekonomisinin karşı karşıya kaldığı verimlilik durgunluğunun ve gelir eşitsizliğinin ana nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Geleceğe dair çıkarımlar
Araştırma, otomasyonun gelecekte nasıl kullanılması gerektiği konusunda önemli ipuçları sunuyor. Firmaların, otomasyonu yalnızca maliyetleri düşürmek için değil, aynı zamanda uzun vadeli verimlilik ve sürdürülebilir büyümeyi desteklemek için kullanmaları gerekiyor. Acemoğlu, bu konuda şu öneriyi yapıyor:
"Otomasyonun verimli bir şekilde kullanılabilmesi için firmaların, çalışanları hedef almak yerine, üretim süreçlerini optimize etmek ve çalışanların yeteneklerinden en iyi şekilde yararlanmak için çaba göstermeleri gerekiyor."
Bu çalışma, otomasyonun gelecekteki etkilerini anlamak ve daha adil bir ekonomik sistem oluşturmak için önemli bir adım olarak kabul ediliyor. Firmaların ve politika yapıcıların, bu bulguları dikkate alarak hareket etmeleri, ABD ekonomisinin karşı karşıya kaldığı zorlukların üstesinden gelmesine yardımcı olabilir.
Yapay zeka özeti
MIT ve Yale araştırmacıları, ABD firmalarının otomasyonu nasıl verimsiz şekilde ücret kontrolü aracı olarak kullandığını ve bunun gelir eşitsizliğine katkısını ortaya koyan çarpıcı bir çalışma yayınladı. Detaylar ve çözüm önerileri.
