MIT liderliğindeki AI ve fizik enstitüsü 5 yıl daha fon alıyor

Ulusal Bilim Vakfı (NSF), Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) liderliğindeki Yapay Zekâ ve Temel Etkileşimler Enstitüsü'nün (IAIFI) beş yıllık fonunu yenilediğini duyurdu. Bu yeni dönemde enstitüye sağlanan yıllık destek miktarı 4 milyon dolardan 4,98 milyon dolara çıkarken, araştırma süresi de beş yıl daha uzatıldı. IAIFI, 2020 yılında Ulusal Yapay Zekâ Araştırma Enstitüleri programı kapsamında kurulan ve yapay zekâ ile fizik arasındaki karşılıklı faydaya odaklanan bir araştırma modelini benimsiyor.

Enstitünün direktörü ve MIT fizik profesörü Jesse Thaler, IAIFI’nin başlangıcından beri izlediği yaklaşımın "iki yönlü bir yol" olduğunu vurguluyor. Thaler, "Yapay zekâ, fizik alanındaki keşifleri hızlandırabilirken, fizik de yapay zekâ sistemlerini daha ilkel ve anlaşılır hale getirebilir. Bu karşılıklı ilişki, son beş yılda hem fizik hem de yapay zekâ alanlarında yeni sonuçlar ortaya çıkardı ve bilim yapmanın yeni yollarını şekillendirmeye başladı" diyor. IAIFI’nin araştırma alanları arasında parçacık fiziği, nükleer fizik, astrofizik ve temel yapay zekâ yer alıyor. Enstitü, farklı disiplinlerden araştırmacıları bir araya getirerek disiplinlerarası işbirliklerini teşvik ediyor.

Parçacık Fiziğinde Yapay Zekâ Kullanımı

IAIFI araştırmacıları, CERN’deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) tarafından üretilen sürekli veri akışını gerçek zamanlı olarak analiz etmek için yapay zekâ teknikleri geliştiriyor. Bu sayede, saniyede milyonlarca çarpışma verisi arasından anlamlı fiziksel olaylar hızla tanımlanabiliyor. Bu gelişme, parçacık fiziği deneylerinde karşılaşılan veri hacmini yönetilebilir hale getiriyor ve araştırmacıların daha derinlemesine analizler yapmasına olanak tanıyor.

Nükleer fizikte ise IAIFI ekibi, kuark ve gluonların etkileşimlerini modellemek için yapay zekâ tabanlı üreteç yöntemleri kullanıyor. Bu yaklaşım, maddenin temel yapısını kuantum renk dinamiği ilkelerinden hareketle incelemeyi mümkün kılıyor. Astrofizik alanında ise makine öğrenmesi, yeni kozmik olayların keşfedilmesine ve MIT liderliğindeki LIGO yerçekimi dalgası deneyinin hassasiyetinin artırılmasına katkı sağlıyor.

Fiziğin Yapay Zekâya Katkıları

Yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesinde fizik ilkeleri de önemli bir rol oynuyor. IAIFI araştırmacıları, simetriler, geometrik yapılar, kesinlik garantileri ve istatistiksel metodolojiler gibi fiziksel bilgileri doğrudan sinir ağlarına entegre eden yeni öğrenme algoritmaları ve model mimarileri oluşturuyor. Bu sayede, daha güvenilir, anlaşılır ve veri açısından verimli yapay zekâ sistemleri geliştirmek mümkün hale geliyor.

IAIFI’nin geçici direktörü ve MIT fizik profesörü Mike Williams, "Yapay zekâ, fizikçilerin en zorlu problemleri çözme şeklini değiştirmeye başladı. Daha da önemlisi, yapay zekâ sayesinde geçmişte ulaşılması imkansız görülen problemleri ele almak artık mümkün" diyor.

Geleceğin Araştırmacılarını Yetiştirmek

IAIFI’nin en dikkat çekici özelliklerinden biri, disiplinlerarası araştırmacıların yetiştirilmesine verdiği önem. IAIFI Doktora Sonrası Araştırmacı Programı, fizik ve yapay zekâ alanlarında çalışan genç bilim insanlarını destekliyor. Program kapsamında her araştırmacı, hem fizik hem de yapay zekâ alanlarında mentorluk alıyor ve farklı kurumlardan araştırmacılarla işbirliği yapma fırsatı buluyor.

Bugüne kadar sekiz araştırmacı programı tamamladı. Bu araştırmacılardan üçü akademik kadrolara atanırken, diğerleri önde gelen yapay zekâ şirketlerinde ya da startup’larda araştırma rollerine devam etti. IAIFI’nin geçici yardımcı direktörü ve MIT fizik profesörü Phiala Shanahan, "IAIFI Doktora Sonrası Programı, genç araştırmacıların geleneksel sınırların ötesinde çalışmalarına olanak tanıyor. Bu araştırmacılar sadece fizik ya da yapay zekâ alanına katkı sağlamakla kalmıyor, aynı zamanda bu iki alanın kesişiminde yeni bir disiplini şekillendiriyor" diyor.

Enstitünün yıllık Doktora Yaz Okulu da hem fizik hem de yapay zekâ alanında uzmanlaşan "sentor bilim insanları" topluluğunun merkez üssü haline geldi. 2026 yılı için 100 kişilik yüz yüze programa yaklaşık 600 başvuru alınırken, yaklaşık 300 kişi de çevrimiçi olarak katıldı. Katılımcılar, programın sunduğu dersler, uygulamalı çalıştaylar, kodlama maratonları ve ağ oluşturma etkinlikleri sayesinde edindikleri deneyimleri övgüyle karşılıyor.

MIT’de IAIFI, fizik, istatistik ve veri bilimi alanlarında disiplinlerarası doktora programının oluşturulmasına da öncülük etti. Bu program sayesinde 2021 yılından bu yana 20 doktora derecesi verildi. IAIFI üyeleri Phil Harris ve Isaac Chuang tarafından geliştirilen "Fizikte Hesaplamalı Veri Bilimi" dersi ise hem kampüste (Ders 8.16) hem de MITx platformu üzerinden ücretsiz olarak çevrimiçi olarak sunuluyor.

Topluluğun Genişlemesi ve Gelecek Perspektifi

IAIFI’nin etkisi sadece araştırma ve eğitimle sınırlı değil. Enstitü, yıllık yaz çalıştayları, MIT Müzesi ve Boston’daki Bilim Müzesi ile işbirlikleri, hackathon’lar ve çevrimiçi içeriklerle kamuoyunu da bilgilendiriyor. Bu etkinlikler, yapay zekâ ve fizik arasındaki etkileşimin geniş kitlelere ulaşmasını sağlıyor.

MIT Fen Bilimleri Fakültesi Dekanı ve astrofizik profesörü Nergis Mavalvala, "IAIFI, fizik, hesaplama, istatistik ve veri bilimi alanlarında çalışan araştırmacıların ortak bilimsel sorular etrafında organize olmasının neleri mümkün kıldığını gösteriyor. Bu tür sürdürülebilir, disiplinlerarası işbirlikleri, bilimsel keşiflerin geleceği için hayati önem taşıyor" diyor. IAIFI, MIT Nükleer Bilim Laboratuvarı’nda yer almakta ve direktörlüğünü halen izinli olan Jesse Thaler’in yanı sıra geçici direktör Mike Williams, geçici yardımcı direktör Phiala Shanahan ve yönetici direktör Marisa LaFleur tarafından yönetilmekte.

IAIFI’nin yenilenen fonuyla birlikte, yapay zekâ ve fizik arasındaki karşılıklı faydaya dayalı araştırma modelinin gelecek yıllarda daha da genişleyeceği ve disiplinlerarası bilimsel keşiflerin hız kazanacağı öngörülüyor. Bu model, diğer araştırma enstitülerine de ilham kaynağı olabilir ve bilim dünyasında yeni bir araştırma paradigmasının oluşmasına katkı sağlayabilir.