GitHub’dan Dünyanın Dijital Karmaşıklığını Ölçmek için Yeni Veri Yöntemi

Açık kaynak yazılımın ekonomik büyüme üzerindeki etkisini anlamak yıllardır ekonomistlerin karşılaştığı en büyük zorluklardan biriydi. Geleneksel ölçüm yöntemleri —ülkelerin ihraç ettiği ürünler, patent sayıları ve araştırma yayınları— bu dijital ekonominin sadece küçük bir parçasını yansıtıyordu. Ancak GitHub Innovation Graph adlı proje, bu boşluğu doldurmak için devrim niteliğinde bir veri seti sunuyor. Yakın zamanda yayınlanan bir araştırma, bu verilerin ülkelerin "dijital karmaşıklığını" nasıl ölçebildiğini ve bu ölçümün GDP, gelir eşitsizliği ve hatta karbon emisyonlarıyla olan ilişkisini gözler önüne seriyor.

Dijital Ekonomideki Kör Noktayı Aydınlatmak

Ekonomistler uzun yıllardır ülkelerin ekonomik karmaşıklığını, ihracat ürünlerinden, patent sayılarından ve akademik yayınlardan yola çıkarak ölçmeye çalıştı. Bu yöntemler, hangi ülkelerin büyüyeceği veya gelir dağılımındaki adaletsizlikleri tahmin etmede oldukça başarılı oldu. Ancak tüm bu ölçümler, yazılımın ekonomideki rolünü neredeyse tamamen göz ardı ediyordu.

Araştırmacıların deyimiyle, kodlar gümrüklerden geçmiyor. Geliştiriciler git push komutuyla, bulut hizmetleriyle ve paket yöneticileriyle dünya çapında anında paylaşılıyor. Bu da "dijital karanlık madde" olarak adlandırılan, ekonomideki en değerli varlıklarından biri olan yazılımın görünmezliğini artırıyordu. GitHub Innovation Graph ise bu boşluğu doldurmak için tasarlandı. Proje, her ülkenin hangi programlama dillerinde ne kadar geliştirici tarafından kod paylaşıldığını, IP adresleri üzerinden takip ediyor. Araştırmacılar bu verileri kullanarak, ülkelerin Ekonomik Karmaşıklık Endeksi (ECI) adı verilen bir ölçütle dijital yetkinliklerini hesapladılar.

Yazılımda da "İlişkililik Prensibi" Geçerli

Araştırmacılar, ülkelerin yazılım uzmanlık alanlarını rastgele seçmediğini ortaya koydu. Tıpkı fiziksel ekonomide olduğu gibi, ülkeler mevcut uzmanlık alanlarına yakın teknoloji yığınlarına (technology stacks) yöneliyorlar. Örneğin, bir ülke web geliştirme konusunda yetkinse, büyük olasılıkla JavaScript ve HTML gibi dillerde de uzmanlaşmış oluyor. Bu olgu, ekonomide "ilişkililik prensibi" olarak biliniyor ve artık yazılım dünyasında da geçerli olduğu kanıtlanmış durumda.

Çalışmanın arkasındaki isimlerden Johannes Wachs, bu bulgunun önemini şöyle açıklıyor:

"Ülkeler, tıpkı bir mutfaktaki malzemeler gibi, sahip oldukları araçlara yakın teknolojilere yatırım yapıyorlar. Bu da dijital ekonomideki çeşitliliği ve büyümeyi anlamamız için kritik bir ipucu sunuyor."

Veriler Nasıl İşlendi?

Araştırmacılar, GitHub Innovation Graph verilerini kullanarak 2020-2023 yılları arasında 163 ülkede 150 farklı programlama dilinde kod paylaşımını analiz etti. Ancak bireysel diller, gerçek yazılım projelerindeki karmaşıklığı yansıtmıyordu. Örneğin, bir web uygulaması HTML, CSS ve JavaScript’in birleşiminden oluşurken, veri bilimi projeleri Python ve Jupyter Notebook’ları kullanıyordu. Bu nedenle ekip, GitHub GraphQL API üzerinden 2024 yılında aktif olan tüm depoları tarayarak hangi dillerin bir arada kullanıldığını belirledi.

Diller arasındaki ilişkiyi ölçmek için araştırmacılar, ağırlıklı eş-oluşum (weighted co-occurrence) yöntemini uyguladı. Bu şekilde, çok sayıda dil kullanan projelerin verileri baskın hale gelmedi. Ardından, hiyerarşik kümeleme kullanılarak 150 dil, 59 farklı "yazılım yığınına" (software bundles) ayrıştırıldı. Her yığın, belirli bir teknoloji ekosistemini temsil ediyordu.

Daha sonra, ülkelerin hangi yığınlarda uzmanlaştığını ölçmek için revealed comparative advantage (RCA) adı verilen bir yöntem kullanıldı. Bu yöntem, bir ülkenin belirli bir yığında global ortalamaya kıyasla ne kadar fazla geliştiriciye sahip olduğunu hesaplıyordu. Son olarak, Ekonomik Karmaşıklık Endeksi (ECI) hesaplandı. Bu endeks, nadir bulunan ve her yerde bulunmayan yığınlarda uzmanlaşan ülkelerin daha yüksek puan aldığını gösterdi.

Gelecek için Ne Anlama Geliyor?

Araştırmanın sonuçları, ülkelerin ekonomik performanslarını değerlendirirken açık kaynak yazılımın ve dijital yetkinliğin göz ardı edilemeyeceğini ortaya koyuyor. Geleneksel ekonomik göstergelerle açıklanamayan GDP farklılıkları ve gelir eşitsizliklerinin bir kısmı, artık bu yeni veri setiyle daha net anlaşılabilir hale geliyor.

César A. Hidalgo, bu çalışmanın gelecekteki ekonomik politikalar ve stratejiler için ne kadar önemli olduğunu vurguluyor:

"Yazılım, modern ekonomilerin bel kemiği haline geldi. Bu veriler, ülkelerin dijitalleşme yolculuğunu daha iyi anlamamıza ve doğru politikalar üretmemize yardımcı olacak."

GitHub Innovation Graph verileri, sadece ekonomistler için değil, aynı zamanda teknoloji şirketleri, startup’lar ve devlet kurumları için de kritik bir kaynak haline geliyor. Artık ülkelerin dijital yetkinliklerini ölçmek için yeni bir yolumuz var — ve bu yol, geleceğin ekonomilerini şekillendirecek.