Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin Ituri eyaletinde hızla yayılan Ebola salgınına karşı küresel mücadele devam ederken, bilim insanları yerinde araştırma yapamamanın yanı sıra bir de ABD’nin 2025 yılında sonlandırdığı fonlar nedeniyle zorluk yaşıyor. Ulusal Sağlık Enstitüsü (NIH) tarafından 2020 yılında kurulan Acil Enfeksiyon Hastalıkları Araştırma Merkezleri Ağı (CREID), özellikle Afrika ve Asya’daki 10 farklı lokasyonda, vahşi yaşamdan insanlara geçen virüslerin incelenmesine odaklanıyordu. Ebola ailesine ait virüsler de bu araştırmanın merkezinde yer alıyordu.
ABD’nin ani durdurma kararı ve bilimsel gerileme
NIH, CREID ağına beş yıllık bir dönemde yaklaşık 82 milyon dolar kaynak aktardı. Ancak 2024 yılının Haziran ayında, araştırmacıların eline "Amerikalılar için güvenli olmadığı ve vergi mükellefi dolarlarının iyi kullanılmadığı" gerekçesiyle bir dur işareti ulaştı. NIH yetkilileri, ağın araştırma önceliklerinin ABD’nin yeni bilimsel hedefleriyle uyuşmadığını belirtti.
Bu ani karar, yalnızca CREID’in geleceğini değil, aynı zamanda Afrika’daki salgınlara hızlı müdahale kapasitesini de tehdit ediyor. 2018-2020 yılları arasındaki Ebola salgınında da benzer bir fon kesintisi yaşanmıştı. O dönemde ABD’nin müdahale etmemesi nedeniyle salgın daha da büyümüştü. Bilim insanları, CREID’in devre dışı bırakılmasının, gelecekteki pandemilere karşı küresel hazırlıkta ciddi bir gedik oluşturabileceği uyarısında bulunuyor.
Virüs araştırmaları ve küresel sağlık arasındaki bağlantı
CREID ağı, yalnızca Ebola ile sınırlı kalmayıp hantavirüs gibi nadir görülen ve son dönemde bir kruvaziyerde ortaya çıkan patojenleri de izliyordu. Bu araştırmalar, hayvanlardan insanlara geçen hastalıkların erken tespitini ve kontrolünü sağlamayı hedefliyordu. Ağın kapatılması, bu tür salgınların daha hızlı yayılmasına zemin hazırlayabilir.
ABD’nin fon kesintilerinin arkasındaki bir diğer faktör ise COVID-19’un kökenlerine dair komplo teorileriydi. Bazı politikacılar, NIH’nin yurtdışındaki araştırmalarını, salgının laboratuvarda üretilmiş olabileceği iddialarına bağlamıştı. Bu tartışmalar, bilimsel araştırmaların kamuoyundaki algısını da olumsuz etkiledi.
Gelecekteki riskler ve uluslararası işbirliğinin önemi
CREID’in kapanması, yalnızca Ebola salgınlarıyla değil, aynı zamanda maymun çiçeği (mpox), Lassa ateşi ve Zika virüsü gibi diğer tehlikeli patojenlerle de mücadelede boşluk yaratabilir. Bilim insanları, küresel sağlık sistemlerinin, yerel araştırma merkezlerine yaptığı yatırımlar sayesinde daha hızlı ve etkili yanıt verebildiğine dikkat çekiyor.
ABD’nin bu kararı, yalnızca bilimsel ilerlemeyi değil, aynı zamanda uluslararası sağlık güvenliğini de riske atıyor. Salgınlarla mücadelede yerinde araştırma ve müdahale hayati önem taşıyor. Gelecekte benzer krizlerle karşılaşmamak için, bilimsel işbirliklerinin ve fonların sürekliliği şart. Bu noktada, hükümetlerin ve uluslararası kuruluşların, sağlık krizlerine karşı hazırlıklı olmanın önemini yeniden değerlendirmesi gerekiyor.
Yapay zeka özeti
2025’te ABD’nin 82 milyon dolarlık Ebola ve acil enfeksiyon araştırması fonunu kesmesi, Kongo’daki salgına müdahaleyi zorlaştırdı. Küresel sağlık sistemleri için riskler neler?
