Geçtiğimiz Mayıs ayında Rusya’nın en büyük bankası Sberbank’ın CEO’su Herman Gref, devlet televizyonu Kanal Bir’e yaptığı açıklamada, ülkenin önde gelen yapay zeka modeli GigaChat’i Çin yapımı işlemcilerle çalıştırmayı hedeflediklerini açıkladı. Bu durum, Batı’nın uyguladığı yaptırımların Rusya’nın küresel tedarik zincirine erişimini ne kadar kısıtladığını gözler önüne seriyor.
Sberbank’ın bu hamlesi, yalnızca bir bankanın ihtiyaçlarından kaynaklanmıyor. Rusya’nın yapay zeka alanındaki liderliğini sürdürmek için ABD ve Avrupa’dan ithal edilen ileri teknoloji çiplerine bağımlılığı giderek artıyor. Ancak Washington’un uyguladığı kısıtlamalar bu tedarik hattını büyük ölçüde bloke ettiği için, Moskova yönetimi alternatif arayışlarına yöneliyor. Çin’in ürettiği en gelişmiş işlemcilerden biri olan Huawei Ascend 950 serisi, Sberbank’ın en ciddi adaylarından biri olarak öne çıkıyor. Ancak bu çiplerin temini, Çinli teknoloji devinin yoğun talebi nedeniyle zorlaşabilir.
Çin’in Yerli Çip Pazarındaki Yükselişi
Huawei’nin Ascend 950 ailesi, Çin’in şu anda üretebildiği en gelişmiş yarıiletkenlerden biri olarak kabul ediliyor. Ancak şirketin bu çiplerden 2026 yılında 750 bin adet üretmeyi planladığı ve bu yıl için 12 milyar dolarlık bir gelir hedeflediği biliniyor. Bu talebin arkasındaki ana müşteriler arasında ByteDance, Alibaba ve Tencent gibi Çin’in önde gelen teknoloji şirketleri bulunuyor. ByteDance’in bu yıl Ascend 950’e 5,6 milyar dolarlık bir yatırım yaptığına dair raporlar da dikkat çekiyor.
Sberbank’ın bu çiplere erişimi, Çin’in kendi kendine yeterlilik stratejisinin ne kadar ilerlediğini de gösteriyor. ABD’nin yaptırımları, Çin’in yerli üretim kapasitesini geliştirmeyi hızlandırırken, Rusya’nın da bu ekosisteme katılımını kaçınılmaz hale getiriyor. Washington’un kararlarının istikrarsızlığı, bu süreci daha da karmaşıklaştırıyor.
ABD Politikalarının Ters Etkileri
ABD’nin Çin’e yönelik yarıiletken ihracat kontrolleri, ilk bakışta mantıklı görünse de uygulamada tutarsızlıklarla karşılaşıyor. Geçtiğimiz yıl içerisinde Trump yönetimi, Nvidia’nın H200 çipini önce yasakladı, ardından bu yasağı kaldırarak %25’lik bir gümrük vergisi uyguladı. Ocak ayında ise Ticaret Bakanlığı, Çin’e gelişmiş yapay zeka çiplerinin satışına izin veren bir düzenleme yayınladı. Ancak bu düzenlemenin uygulanması konusunda yaşanan karışıklıklar, ABD’nin stratejik hedeflerine ulaşmasını zorlaştırıyor.
ABD’nin bu tutarsız politikaları, Çin’in yerli üretim çabalarını hızlandırırken, Rusya gibi ülkelerin de alternatif tedarik zincirlerine yönelmesine neden oluyor. C4ADS’de kıdemli analist olarak görev yapan Allen Maggard, bu durumu şöyle değerlendiriyor: "Ekonomik kısıtlamalar, Rusya’yı Çin’e bağımlı hesaplama çözümlerine itiyor. Rusya’nın savunma sanayii, şu anda Batılı çiplere erişebilse de sivil teknoloji sektörü bunu karşılayamıyor. Çin’in elektronik ve bilişim sektörü, Rusya için en ekonomik seçenek haline geliyor."
Rusya’nın Alternatif Arayışları
Sberbank’ın yanı sıra Rusya’nın devlet destekli IT şirketi Tramplin Electronics, geçtiğimiz yılın başında Loongson Technology’nin tasarımına dayanan Irtysh adlı bir işlemciyi pazarlamaya başladı. Aynı zamanda Rusya’nın en büyük çip üreticisi olan Element’in, Ocak ayında Sberbank’tan %41,9’luk bir hisse satın almasının ardından Çin’in otomotiv pazarı için mikroçip üretimine başladığı bildirildi.
Maggard, bu gelişmeleri "Rusya ve Çin arasındaki elektronik sektörü erişiminde bir kaymanın yaşandığını, ancak bu kaymanın Çin’in lehine olacağını" belirtiyor. Kremlin’in ise bu süreçte tamamen egemenlik kaybına karşı direneceği tahmin ediliyor. Putin yönetimi, Çin ile paralel bir teknoloji bloku oluşturmayı hedefliyor olabilir.
Gelecekte Neler Bekleniyor?
ABD’nin uyguladığı yaptırımların temel amacı, Çin ve Rusya’nın yüksek teknoloji alanındaki gelişimini yavaşlatmaktı. Ancak ortaya çıkan sonuç, bu hedeften uzak bir şekilde, iki ülkenin yarıiletken tedarik zincirinde daha da yakınlaşmasına yol açıyor. Bu durum, ABD’nin stratejik hedeflerine ulaşmasını zorlaştırırken, Çin’in yerli üretim kapasitesini daha da güçlendiriyor. Rusya’nın ise bu yeni ekosisteme adaptasyon süreci, gelecekteki teknolojik bağımsızlığının temelini oluşturabilir.
Yapay zeka özeti
ABD’nin yaptırımları Çin’in yerli çip üretimini hızlandırırken, Rusya da bu süreci fırsata çeviriyor. Peki, iki ülkenin yarıiletken ekosistemi nasıl birbirine bağlıyor?
