New York’taki ABD Bölge Mahkemesi Yargıcı Colleen McMahon, 14 Şubat 2025 tarihinde yayınlanan 143 sayfalık kararında, New York Eyaleti Hükümet Verimlilik Dairesi’nin (DOGE) 100 milyon dolardan fazla hibeyi iptal etme sürecinin anayasaya aykırı olduğunu hükme bağladı. Söz konusu hibeler, Ulusal Beşerî Bilimler Vakfı (NEH) tarafından finanse edilen çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık (DEİ) projelerine yönelikti.
Kararın merkezinde, DOGE’nin hibe değerlendirme sürecinde ChatGPT’yi kullanması yer aldı. Kurum, DEİ terimlerini içeren projeleri otomatik olarak reddetmek için yapay zekâdan yararlanmıştı. Yargıç McMahon, karar metninde bu uygulamayı "hem son derece mantıksız hem de hukuken geçersiz" olarak nitelendirerek, DOGE’nin korunan özelliklere dayalı ayrımcılık yaptığını açıkça ortaya koydu.
Yapay Zekâ ve Hukuk: Kamu Fonlarında Sınırlar Nereye Kadar?
Bu karar, yapay zekânın kamu sektöründeki kullanımına dair yeni tartışmaları da beraberinde getirdi. Yargıç, DOGE’nin sürecinin "açıkça önyargılı ve keyfi" olduğunu vurgularken, hukukî değerlendirme süreçlerinde insan müdahalesinin önemini bir kez daha gündeme getirdi. Uzmanlar, bu tür uygulamaların yasal denetimden yoksun kaldığını ve otomatik karar mekanizmalarının insan haklarına zarar verebileceğini belirtiyor.
Kararın arka planında ise 2025 yılında DEİ odaklı projeleri destekleyen insan bilimleri kuruluşları tarafından açılan dava bulunuyor. Söz konusu kuruluşlar, DOGE’nin Trump yönetimi tarafından çıkarılan bir icra emri doğrultusunda hibeleri iptal ettiğini öne sürmüşlerdi. Yargıç, bu sürecin "anayasal koruma altındaki eşitlik ilkesini ihlal ettiğini" de karara ekledi.
DOGE’nin Savunması ve Yapay Zekâya Bağımlılık Tartışması
DOGE yetkilileri, ChatGPT kullanımının verimliliği artırmak amacıyla yapıldığını savunmuşlardı. Ancak yargıç, bu savunmanın "hukukî dayanaktan yoksun" olduğunu belirterek, otomatik sistemlerin insan haklarına ne ölçüde saygı gösterebileceğinin sorgulanması gerektiğini ifade etti. Kararda ayrıca, yapay zekâ destekli kararların şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerine uygun olması gerektiği vurgulandı.
Bu karar, ABD’de yapay zekânın kamu politikalarında nasıl kullanılacağına dair yeni yasal çerçevelerin oluşturulmasına zemin hazırlayabilir. Uzmanlar, hükümet kurumlarının AI kullanırken insan denetimini zorunlu kılan düzenlemeler getirmesi gerektiğini savunuyor.
Gelecekte Yapay Zekâ ve Hukuk: Ne Bekliyor?
Yargıç McMahon’un kararı, yapay zekânın hukuk sistemine entegrasyonunda karşılaşılan temel sorunlara ışık tutuyor. Gelecekte, kamu kurumlarının AI kullanımında daha sıkı denetim mekanizmaları uygulaması ve otomatik kararların insan haklarına saygılı şekilde tasarlanması gerekecek. Bu karar, aynı zamanda DEİ konularının politik arenada nasıl hassas bir konu olduğunu da ortaya koyuyor.
Uzmanlar, kurumların yapay zekâ uygulamalarını hukukî ve etik standartlara uygun şekilde dizayn etmeleri gerektiğini belirtiyor. Aksi takdirde, benzer davaların artarak devam etmesi kaçınılmaz olabilir.
Yapay zeka özeti
New York yargıcı, DOGE’nin 100 milyon dolarlık DEİ hibelerini iptal etmek için ChatGPT’yi kullanmasını hem yasa dışı hem de anayasaya aykırı buldu. Yapay zekanın kamu fonlarında kullanımı hukukî ve etik tartışmaları alevlendirdi.
