Almanya’nın Uluslararası Bilgisayar Oyunları Koleksiyonu (ICS), dünyanın en geniş kamu erişimli dijital oyun arşivini koruma misyonuyla 2012 yılında başladı. Ancak proje, €1.5 milyonluk devlet fonunun Nisan 2026’da sona ermesiyle birlikte sona erdirilme kararı aldı. Oyun endüstrisi dergisi GamesWirtschaft’in bildirdiğine göre, ICS’in hissedarları temmuz ayında oybirliğiyle projenin kapatılmasını onayladı. Bu kararın ardından, arşivin kaderi belirsizliğe sürüklendi.
Peki, ICS neden bu kadar önemliydi? Proje, sadece oyun dosyalarını değil, orijinal ambalajları, kullanım kılavuzlarını ve hatta donanımları da içeren 60.000’den fazla eseri dijital ortama aktarmıştı. Bu arşiv, Almanya’nın oyun değerlendirme kurumu USK, Berlin Bilgisayar Oyunları Müzesi, Game endüstri derneği ve Potsdam Üniversitesi gibi kurumlardan derlenen eserlerden oluşuyordu. Nisan 2019’da hizmete giren çevrimiçi katalog, oyunseverlerin ve araştırmacıların erişimine açılmıştı.
Devlet desteği neden kesildi?
ICS’in fonu, Berlin Senatosu ve federal hükûmetin kültür komisyonundan sağlanıyordu. Ancak Almanya Federal Araştırma, Teknoloji ve Uzay Bakanlığı (BMFTR), 2025 yılında oyun politikalarını devraldıktan sonra kalıcı bir finansman modeli oluşturulamayacağına karar verdi. Bakanlık, projelerin ölçeği ve maliyetleri göz önüne alındığında, uzun vadeli destek sağlanmasının ekonomik açıdan sürdürülemez olduğunu açıkladı. Berlin Ekonomi Senatörü Franziska Giffey, desteklerin Nisan ayından sonra devam etmeyeceğine dair uyarılarda bulunmuştu.
Bu durum, oyun arşivlerinin ne kadar kritik olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Video Oyunu Tarihi Vakfı ve Yazılım Koruma Ağı tarafından 2023 yılında yapılan bir araştırmaya göre, ABD’de yayınlanan klasik oyunların %87’si artık ticari olarak temin edilemiyor. Bu oran, sessiz filmlerinkinden bile daha düşük. Ekim 2024’te ise ABD Telif Hakkı Ofisi, kütüphanelerin korunan oyunları uzaktan araştırmacılarla paylaşmalarına izin veren bir DMCA muafiyeti talebini dördüncü kez reddetti. Karar, Eğlence Yazılımı Birliği (ESA) lehine sonuçlandı.
Fiziksel medyanın sonu: Arşivcilere yeni engeller
ICS’in kapanmasının yanı sıra, Sony’nin 2028 yılında fiziksel PlayStation disk üretimini durduracağına dair resmi açıklaması da arşivciler için büyük bir kaybı temsil ediyor. Bu karar, gelecekte oyun koruma projelerinin ne kadar zorlaşacağını gösteriyor. Sony’nin hamlesi, sadece fiziksel medyaya bağımlı olan koleksiyoncular için değil, dijital arşivlerin geleceği için de endişe verici.
Oyun arşivlerine yönelik zorluklar yalnızca devlet destekli projelerle sınırlı değil. Myrient adlı bir gönüllü arşiv, 2026 yılında çevrimiçi hizmetini kapatmayı planlıyordu. Proje, 385 TB’lık bir oyun koleksiyonunu barındırıyordu, ancak yapay zeka taleplerinin artmasıyla birlikte RAM, SSD ve sabit disk fiyatlarının fırlaması, arşivin sürdürülebilirliğini tehlikeye atmıştı. Neyse ki, gönüllüler topluluğu sayesinde tüm koleksiyon yedeklendi ve torrentler aracılığıyla yeniden erişilebilir hale getirildi.
Gelecekte ne olacak?
ICS’in fiziksel arşivleri, sahip oldukları kurumlarda kalmaya devam ediyor. Ancak dijital katalog ve altyapısının geleceği konusunda hukuki ve teknik incelemeler sürüyor. Projenin kapanması, oyun koruma çalışmalarının ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gösteriyor. Devlet destekli projelerin ötesinde, gönüllü toplulukların ve bağımsız arşivlerin rolü giderek daha da önem kazanıyor.
Bu gelişmeler ışığında, oyun endüstrisi ve koruma kuruluşlarının dijital mirası geleceğe taşımak için yeni modeller geliştirmesi gerekiyor. Aksi takdirde, gelecek nesillerin bugünün oyunlarını deneyimlemesi giderek zorlaşacak.
Yapay zeka özeti
Almanya'nın 60.000 oyunluk ICS projesi €1.5 milyonluk devlet desteğinin kesilmesiyle kapandı. Sony'nin fiziksel PlayStation disk üretimini durdurmasıyla oyun arşivleri daha da kırılgan hale geldi.
